Tag Archives: Featured

Plean Teanga Chiarraí Theas

Is féidir leabhrán faoin bPlean Teanga a íoslódáil anseo.

RANGANNA GAEILGE | ADULT COURSES

SAOIRE AS GAEILGE| IRISH LANGUAGE HOLIDAYS

***

Dréacht Phlean Teanga do Uíbh Ráthach

Seo thíos an leagan is déanaí den Phlean Teanga

PLEAN TEANGA CHIARRAÍ THEAS Eanáir 2018

Cúlra

I Mí na Nollag 2014, ceapadh Comhchoiste Ghaeltacht Uíbh Ráthaigh mar Cheann Eagras Pleanála Teanga don cheantar seo. Tá tréimhse dhá bhliain tugtha don bpobal chun plean teanga a ullmhú don cheantar agus má tá an plean sin inglacaithe ag Údarás na Gaeltachta agus ag An Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta beidh tréimhse seacht mbliana againn chun é a chur i bhfeidhm.

Ar bhonn leanúnach, tá obair ar siúl againn chun an pobal a chur ar an eolas faoin bpróiséas seo agus taighde á dhéanamh againn i measc na ndaoine a chabhróidh go mór linn chun plean a fhorbairt.

Tá an sórt seo oibre seo ar siúl againn le roinnt blianta i slite éagsúla, mar shampla le linn Seachtain na Gaeilge 2012 eisíodh bróiséar eolais don bpobal áitiúil maidir leis an dtábhacht a bhaineann le pleanáil don Ghaeilge sa todhchaí sa cheantar agus tá cóip de le fáil as Gaeilge agus as Béarla anseo.  Tá breis eolais le fáil freisin ar leathanach Facebook “Gaeilge Uíbh Ráthaigh

Cén fáth go bhfuil gá le plean teanga i nGaeltacht Uíbh Ráthaigh?

Tá cloiste ag gach duine ag an bpointe seo fén bplean teanga don Ghaeilge sa Ghaeltacht seo. Eiseofar dréacht den phlean teanga ag deireadh na bliana seo, mar sin, tá sé tábhachtach tuiscint chruinn bheith againn ar cad is plean teanga ann. Mar sin is fiú an dá cheist seo a chur: cad is plean teanga ann agus cén fáth go  bhfuil gá leis?

Bíonn orainn go léir pleanáil a dhéanamh gach lá,  ó phleanáil do bhéilí, do laetha saoire go pleanáil do oideachas ár gcuid leanaí. Ní mór pleanáil a dhéanamh do theangacha chomh maith céanna ach ní chuimhnímid air sin mórán.

Fiú i gcás na mórtheangacha domhanda ar nós an Bhéarla agus na Spáinnise, bíonn pleanáil leanúnach ar siúl maidir le téarmaí nua a chumadh do réimsí mar theicneolaíocht, ríomhaireacht agus leigheas nuair a chruthaítear rud nua.

I gcás teangacha atá timpeallaithe ag mórtheangacha domhanda agus i gcás teangacha atá faoi bhagairt a mbáis, bíonn gá le síorphleanáil chun úsáid na dteangacha sin a neartú, a leathnú agus a bhuanú.

Sin atá ag tarlú i gcás na Gaeilge anseo, áit a bhfuil an teanga faoi bhagairt. Tá gá le plean a chur le chéile chun go mairfidh an Ghaeilge mar theanga phobail agus i dtreo is go mbeidh líon na daoine a úsáideann go laethúil í ag fás de shíor. Sin an chúis gur leag Acht na Gaeltachta 2012 próiseas pleanála teanga amach don Ghaeltacht. Faoin Acht seo, tá na ceantair Ghaeltachta ag cur plean teanga le chéile.

Tá an próiseas seo ar siúl i nGaeltacht Uíbh Ráthaigh le roinnt míonna anuas. Reachtáladh fócasghrúpaí  le páirithe leasmhara agus sainíodh spriocanna atá le baint amach tríd an bplean.  Beidh tréimhse cuíosach fada chun na spriocanna sin a chur i bhfeidhm agus muna bhfuil ag éirí linn an sprioc a bhaint amach, beidh deis againn an sprioc a athrú nó sprioc eile a chur ina háit. Murab ionann agus pleananna eile a scríobhadh go dtí seo, is é an pobal féin atá ag cur an plean seo le chéile. Níl ann do theanga ná do phlean gan phobal.  Facebook “Gaeilge Uíbh Ráthaigh” agus bíodh ionchur agat ann más suim todhchaí na teanga.

Gaeltacht Uíbh Ráthaigh

Anseo, de réir stair mhiotaseolaíoch Éirennach, Leabhar Gabhála Éireann, a leag na Gaeil, nó clann Mhíle cos den gcéad uair ar thalamh an oileáin seo i mBa na Scealg, agus is anseo a chum duine acu – Amhairghin Glúingheal – an chéad dán i nGaelainn. Is anseo a chuireann an traidisiún tús Éire na nGael. 

Is anseo chomh maith a bhí dúchas Chorca Dhuibhne, treibh mheánaoiseach, a leath amach go dtí an leithinis in aice láimhe. Is ar Inis Uasal ar Loch Luíoch a bhí lárionad acu. Murab ionann le Corca Dhuibhne, áfach, ní raibh tionchar mór ag na Normanigh riamh anseo. 

Is anseo a rugadh agus a tógadh Dónall Ó Conaill, an polaiteoir mór. Ba é a bhí mar phátrún don bhifle mór Tomás Rua Ó Súilleabháin a chum amhráin atá fós á gcanadh timpeall Uíbh Ráthaigh. 

Ba í aintín Dhónaill féin, Eibhlín Dhubh Ní Chonaill a chum ‘ceann des na dánta is mó ar domhain’ de réir Thomas Kinsella – ‘Caoineadh Airt Uí Laoghaire’, dá fear céile a cuireadh ó chosaint an dlí mar nár ghéill sé do cheann des na péindlithe. 

Ní sna teaghlaigh mór-le-rá amháin a bhí laochra Uíbh Ráthaigh agus throid Donncha Ó Laoire, nó ‘Cable’ Ó Laoire agus a theaghlach le linn Chogadh na Talún agus scairt sé leo siúd a tháinig chun é a dhíbirt: 

Níl agam ach an t-aon bheatha amháin, agus táim ullamh scaradh léi sara fágfaidh mé an áit

Bhí a lán filí agus béaloidis riamh in Uíbh Ráthach. Is é Seán Ó Conaill an seanchaí is mó cáil, is dócha, agus tá Leabhar Sheáin Í Chonaill ar churaclam gach aon scoláire béaloidis. Chaith Séamas Ó Duilearga, bunaitheoir an Choimisiún Béaloidis, seacht mbliana ag teacht chuig Seán chun an Ghaelainn a fhoghlaim agus a scéalta a bhailiú. 

Tá spás samhlaíoch i dtírdhreach Uíbh Ráthaigh féin do go leor scéalta ar nós na scéalta faoi Fhionn Mac Cumhaill agus faoina mhac Oisín. Anseo atá Suí Finn agus Bealach Oisín

Anseo, i mBaile an Sceilg a bhí cónaí ag ealaíontóir mór Uíbh Ráthaigh – Micheál Ó Ciarmhaic, amharc-ealaíontóir, scríbhneoir, file agus bádóir sciliúil. 

Cumadh roinnt des na hamhráin is áille agus is cáilúla in Uíbh Ráthach –leithéidí Amhrán na Leabhar agus Maidin Bhog Álainn le Tomás Rua agus an t-amhrán cáiliúil Bó na Leath-adhairce ón Dromaid. 

Tá saibhreas cultúrtha Uíbh Ráthaigh mar bhonn ag Éigse na Brídeoige, ceiliúradh bliantúil ar chultúr na háite agus ar theacht an earraigh, agus tá sé suntasach gur as an Éigse a d’eascair Comhchoiste Ghaeltacht Uíbh Ráthaigh ag cur an Ghaelainn agus cultúr Uíbh Ráthaigh chun tosaigh i bhforbairt an phobail áitiúil. 

***

Tugann an tuairisc seo nuashonrú ar phróifíl Ghaeltacht Uíbh Ráthaigh, bunaithe ar Dhaonáireamh 2016. Léiríonn sé nuashonrú ar an t-eolas atá laistigh de phróifíl 2017 ullmhaithe ag Breandán Ó Caoimh agus Shane O’Sullivan, a bhí bunaithe ar sonraí  suas go dtí Daonáireamh 2011.    

Cliceáil ar na naisc thíos chun na tuairiscí a fheiscint.

Click on the links below to view the reports.

Uíbh Ráthach Profile March 2017 FINAL

Gaeltacht Profil 2018